Το ήξερες ότι τα μανιτάρια, παρόλο που μοιάζουν με φυτά, είναι γενετικά πιο κοντά στα ζώα απ’ ό,τι στα ίδια τα φυτά; Κι όμως, οι μύκητες, δηλαδή η ομάδα οργανισμών στην οποία ανήκουν τα μανιτάρια, φαίνεται πως μοιράζονται περισσότερα εξελικτικά και βιολογικά χαρακτηριστικά με τα ζώα παρά με τον φυτικό κόσμο. Και όσο περίεργο κι αν ακούγεται, η σύγχρονη επιστήμη το επιβεβαιώνει.
Ούτε φυτά ούτε ζώα
Για πολλά χρόνια, οι μύκητες θεωρούνταν απλώς ένα είδος φυτών. Άλλωστε, μεγαλώνουν στο έδαφος, δε μετακινούνται και συχνά εμφανίζονται σε δάση ή περιβάλλοντα με πολλή υγρασία. Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι οι μύκητες αποτελούν ένα εντελώς ξεχωριστό «βασίλειο» ζωής. Δεν πραγματοποιούν φωτοσύνθεση όπως τα φυτά, δηλαδή δεν παράγουν μόνοι τους την τροφή τους μέσω του ήλιου. Αντίθετα, λαμβάνουν θρεπτικά στοιχεία από οργανική ύλη, όπως ακριβώς κάνουν και τα ζώα.
Τι κοινό έχουν με τα ζώα;
Η σχέση των μυκήτων με τα ζώα φαίνεται κυρίως σε γενετικό και κυτταρικό επίπεδο. Με απλά λόγια, οι μύκητες φαίνεται πως είναι εξελικτικά πιο «κοντινοί συγγενείς» των ζώων παρά των φυτών. Συγκεκριμένα, οι κυτταρικές διαδικασίες τους παρουσιάζουν αξιοσημείωτες ομοιότητες. Για παράδειγμα, τόσο οι μύκητες όσο και τα ζώα αποθηκεύουν ενέργεια με τη μορφή γλυκογόνου, ενώ τα φυτά χρησιμοποιούν άμυλο. Ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο «τρέφονται» οι μύκητες θυμίζει περισσότερο ζώα παρά φυτά, καθώς απορροφούν οργανικές ουσίες από το περιβάλλον τους αντί να παράγουν μόνοι τους τροφή μέσω του φωτός.
Οι αόρατοι «μηχανικοί» των οικοσυστημάτων
Παρότι συχνά τους προσέχουμε μόνο όταν εμφανιστούν ως μανιτάρια στο δάσος ή στο πιάτο μας, οι μύκητες παίζουν καθοριστικό ρόλο στη φύση. Συμμετέχουν στην αποσύνθεση νεκρής οργανικής ύλης, ανακυκλώνοντας θρεπτικά στοιχεία που επιστρέφουν στο έδαφος και υποστηρίζουν τη ζωή των φυτών και των οικοσυστημάτων. Χωρίς αυτούς, η φύση θα «πνιγόταν» στα οργανικά υπολείμματα και οι κύκλοι της ζωής θα διαταράσσονταν σημαντικά. Πολλοί μύκητες δημιουργούν, επίσης, συμβιωτικές σχέσεις με φυτά, βοηθώντας τις ρίζες τους να απορροφούν νερό και θρεπτικά στοιχεία από το έδαφος. Πρόκειται για ένα τεράστιο υπόγειο δίκτυο συνεργασίας, που οι επιστήμονες συχνά αποκαλούν «wood wide web».
Η ιδέα ότι τα μανιτάρια μπορεί να είναι πιο κοντά σε εμάς απ’ ό,τι στα φυτά μοιάζει παράξενη. Ίσως, όμως, αυτό να δείχνει κάτι βαθύτερο, ότι η φύση δεν χωρίζεται τόσο απλά όσο νομίζουμε. Κάτω από το έδαφος, μέσα σε κορμούς δέντρων ή ακόμη και στον αέρα γύρω μας, οι μύκητες συνδέουν οργανισμούς, ανακυκλώνουν ζωή και κρατούν τα οικοσυστήματα λειτουργικά με τρόπους που συχνά δεν αντιλαμβανόμαστε. Και ίσως τελικά, το πιο εντυπωσιακό στη φύση να μην είναι μόνο όσα βλέπουμε, αλλά όλα εκείνα που συμβαίνουν αθόρυβα χωρίς, καν, να τα παρατηρούμε…
Βιβλιογραφία
Baldauf, S. L., & Palmer, J. D. (1993). Animals and fungi are each other’s closest relatives: Congruent evidence from multiple proteins. Proceedings of the National Academy of Sciences, 90(24), 11558–11562. https://doi.org/10.1073/pnas.90.24.11558
Dighton, J. (2016). Fungi in ecosystem processes (2nd ed.). CRC Press.
Moore, D., Robson, G. D., & Trinci, A. P. J. (2020). 21st century guidebook to fungi. Cambridge University Press.