Ξέρατε ότι τα δέντρα ενός δάσους μπορούν να «επικοινωνούν» μεταξύ τους; Αν και δεν έχουν φωνή ή νευρικό σύστημα, φαίνεται ότι κάτω από το έδαφος υπάρχει ένα τεράστιο δίκτυο που τα συνδέει. Οι επιστήμονες το αποκαλούν “Wood Wide Web”.
“Wood Wide Web”: το κρυφό δίκτυο επικοινωνίας των δασών
Όταν περπατάμε σε ένα δάσος, βλέπουμε δέντρα που μοιάζουν να ζουν το καθένα μόνο του. Στην πραγματικότητα, όμως, κάτω από το έδαφος υπάρχει ένα τεράστιο, αλλά αόρατο στα δικά μας μάτια, δίκτυο που τα συνδέει μεταξύ τους. Οι επιστήμονες το αποκαλούν “Wood Wide Web”, γιατί λειτουργεί με έναν τρόπο που θυμίζει το διαδίκτυο. Πιο συγκεκριμένα, οργανισμοί που βρίσκονται σε διαφορετικά σημεία μπορούν να «επικοινωνούν» και να ανταλλάσσουν πόρους. Η ιδέα αυτή άλλαξε σημαντικά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε και εκτιμούμε τα δάση. Αντί να θεωρούμε τα δέντρα απλώς ανεξάρτητους οργανισμούς, φαίνεται ότι -σε πολλές περιπτώσεις- αποτελούν μέρος ενός μεγαλύτερου συνεργατικού συστήματος.
Ένα υπόγειο δίκτυο μυκήτων
Το “Wood Wide Web” βασίζεται σε μια πολύ σημαντική φυσική συνεργασία ανάμεσα στα φυτά και σε ορισμένους μύκητες. Η σχέση αυτή ονομάζεται «μυκόρριζα». Οι μύκητες αυτοί δημιουργούν στο έδαφος πολύ λεπτά νημάτια, τα οποία μπορούν να συνδέσουν τις ρίζες πολλών φυτών και δέντρων μεταξύ τους. Μέσα από αυτό το δίκτυο μεταφέρονται νερό και θρεπτικά στοιχεία όπως άζωτο, φώσφορος και άνθρακας. Η σχέση αυτή είναι αμοιβαία επωφελής. Από τη μία, οι μύκητες βοηθούν τα φυτά να απορροφούν θρεπτικά στοιχεία από το έδαφος. Από την άλλη, τα φυτά δίνουν στους μύκητες σάκχαρα που παράγουν μέσω της φωτοσύνθεσης.
Μπορούν τα δέντρα να βοηθούν το ένα το άλλο;
Έρευνες έχουν δείξει ότι τα δέντρα που συνδέονται μέσω αυτών των υπόγειων δικτύων μπορούν να ανταλλάσσουν θρεπτικά στοιχεία. Σε ένα γνωστό πείραμα, οι επιστήμονες παρακολούθησαν τη μεταφορά άνθρακα από ένα δέντρο σε άλλο μέσω μυκορριζικών συνδέσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται ότι μεγαλύτερα και παλαιότερα δέντρα παίζουν ιδιαίτερο ρόλο σε αυτό το δίκτυο. Μερικοί επιστήμονες τα αποκαλούν «μητρικά δέντρα», επειδή μπορούν να μεταφέρουν πόρους σε μικρότερα φυτά που μεγαλώνουν γύρω τους.
Προειδοποιήσεις για κινδύνους
Εντυπωσιακό είναι ότι τα υπόγεια αυτά δίκτυα μπορεί να μεταφέρουν και σήματα κινδύνου. Όταν ένα φυτό δέχεται επίθεση από έντομα, μπορεί να ενεργοποιήσει αμυντικούς μηχανισμούς σε γειτονικά φυτά μέσω του μυκορριζικού δικτύου. Με αυτόν τον τρόπο, τα φυτά που βρίσκονται κοντά μπορούν να προετοιμαστούν εγκαίρως για την ίδια απειλή.
Ένας νέος τρόπος να βλέπουμε τα δάση
Η ιδέα του “Wood Wide Web” μας βοηθά να καταλάβουμε ότι τα δάση είναι πολύ πιο πολύπλοκα από όσο φαίνονται. Κάτω από το έδαφος υπάρχει ένα ζωντανό δίκτυο συνεργασίας ανάμεσα σε φυτά, μύκητες και μικροοργανισμούς. Κατανοώντας καλύτερα αυτά τα δίκτυα, οι επιστήμονες μπορούν να βρουν νέους τρόπους για να προστατεύσουν και να διαχειριστούν τα δάση.
Ίσως την επόμενη φορά που θα περπατήσουμε σε ένα δάσος να το κοιτάξουμε με διαφορετικά μάτια. Κάτω από το έδαφος υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος που συνεργάζεται σιωπηλά για να διατηρήσει τη ζωή. Ποιος θα φανταζόταν ότι τα δέντρα, ακίνητα και σιωπηλά όπως τα βλέπουμε, είναι στην πραγματικότητα μέρος ενός τόσο ζωντανού και συνδεδεμένου δικτύου;
Βιβλιογραφία
Babikova, Z., Gilbert, L., Bruce, T. J., Birkett, M., Caulfield, J., Woodcock, C., Pickett, J., & Johnson, D. (2013). Underground signals carried through common mycorrhizal networks warn neighbouring plants of aphid attack. Ecology Letters, 16(7), 835–843.
Bücking, H., Mensah, J. A., & Fellbaum, C. R. (2016). Common mycorrhizal networks in ecosystems: Moving beyond the plant-to-plant paradigm. Frontiers in Plant Science, 7, 1–14.
Giovannetti, M., Avio, L., Fortuna, P., Pellegrino, E., Sbrana, C., & Strani, P. (2006). At the Root of the Wood Wide Web: Self Recognition and Nonself Incompatibility in Mycorrhizal Networks. Plant Signaling & Behavior, 1(1), 1–5. https://doi.org/10.4161/psb.1.1.2277
Simard, S. W., Perry, D. A., Jones, M. D., Myrold, D. D., Durall, D. M., & Molina, R. (1997). Net transfer of carbon between tree species with shared ectomycorrhizal fungi. Nature, 388, 579–582.
Simard, S. W. (2021). Finding the mother tree: Discovering the wisdom of the forest. Alfred A. Knopf.